Lesson 3
Lesson 3
Sounds B,D,P,T. Congratulations. Counting 100—1,000,000.
3 кичээл
Grammar Sounds B, D and P, T. Counting 100—1,000,000. ▾
B, D at the start of a word
- The sounds Б and Д at the beginning of a word are pronounced as voiceless, but continuous sounds. Examples: бажың (house), даг (mountain).
- The sounds П and Т at the beginning of some words are pronounced as plosive, strong, aspirated consonants: паш – cauldron, тараа – barley, пар – tiger, тос – nine.
Counting 100—1,000,000
- Hundreds: 100 – chүs, 200 – iii chүs, 300 – үш chүs, etc.; to the name of the corresponding unit (from one to nine), indicating the order of a hundred, add the word chүs – hundred, for example, 900 – tos (nine) chүs (hundred) – tos chүs.
- Thousands: 1,000 – mun, bir mun; 2,000 – iyi mun; 3,000 – ush mun, etc.; To the name of the corresponding unit (from one to nine), denoting the order of a thousand, add the word муң – thousand, for example: 7,000 – чеди (seven) муң (thousand) – чеди муң.
- Tens of thousands: 10,000 – он муң, 20,000 – чээрби муң, 30,000 үжен муң, etc.; to the name of the corresponding decimal place (from ten to ninety), denoting the order of ten thousands, add the word муң – thousand, for example, 60,000 – алдан (sixty) муң (thousand) – алдан муң.
- Hundreds of thousands: 100,000 – chus mun, 200,000 – iyi chus mun, 300,000 – ush chus mun, etc.; to the name of the corresponding hundred, add the word mun - thousand, for example, 500,000 - besh chүs (five hundred) mun (thousand) - besh chүs mun.
Phrases Congratulations Байыр чедирери▾
Силерге байыр чедирип тур мен!
Congratulations!
Байырлал (Чаа чыл, төрүттүнген хүнүңер) таварыштыр Силерге байыр чедирип тур мен!
Happy holiday (New Year, birthday)!
Тиилелгеңер-биле Силерге байыр чедирерин чөпшээреп көрүңер!
Let me congratulate you on your victory!
Экини күзедим!
All the best to you!
Кадык-чаагай болуңар!
Be healthy!
Аас-кежикти (чедиишкинни, кадыкшылды) силерге күзедим!
I wish you happiness (success, health)!
Май бирниң байыры-биле!
Happy 1st May Day!
Vocabulary Vocabulary ▾
байыр чедирер
поздравлять
to congratulate
төрүттүнген хүнү
день рождения
birthday
куда дүжүрген хүнү
день свадьбы
wedding day
Тиилелге хүнү
День Победы
Victory day
Ада-чурттуң камгалакчыларының хүнү
День защитников Отечества
Defenders of the Fatherland Day
Март 8-тиң хүнү
День 8 Марта
8th of March day
Республика хүнү
День республики
Republic Day
Россияның конституциязының хүнү
День Российской конституции
Russian Constitution Day
Тываның конституциязының хүнү
День Тувинской конституции
Tuvan Constitution Day
Шагаа
Шагаа - Тувинский Новый год
Shagaa - Tuvan New Year
Чаа чыл
Новый год
New Year
чыскаал
парад
parade
аас-кежик
счастье
happiness
кадыкшыл
здоровье
health
чедиишкин
успех
success
күзээр
пожелать
to wish
сан
счет, цифра
number
түң
сумма
sum
амыдырал; чуртталга, амыдырал-чуртталга
жизнь
life
улуг
большой
big
биче, бичии
маленький
small
шак
время, часы
time, hour, a watch
Exercises Exercises ▾
Exercise 1
- Write the numerals indicated by numbers using the given examples and read them aloud:
- 17 – он (ten) чеди (seven) – он чеди; 33 – үжен (thirty) үш (three) – үжен үш; 45; 85; 14; 99; 62; 11; 84;
- 214 – ийи (two) чүс (one hundred он (ten) дөрт (four) – ийи чүс он дөрт; 999; 136; 540; 312; 725; 333;
- 1988 – бир (one) муң (thousand) тос (nine) чүс (one hundred) сезен (eighty) сес (eight) – бир муң тос чүс сезен сес; 3462; 7858; 6005; 4596; 2949; 8333; 4540;
- 92665 – tozan (ninety) iyi (two) mun (one thousand) aldy (six) chүs (one hundred) aldan (sixty) besh (five) – tozan iyi mun aldy chүs aldan besh; 70 745; 1 433; 62,662; 49 004; 97,510;
- 454 619 – дөрт (four) чүс (hundred) бежен (fifty) дөрт (four) муң (thousand) алды (six) чүс (hundred) он (ten) тос (nine) – дөрт чүс бежен дөрт муң алды чүс он тос; 994 333; 345 047; 640,000; 800 001; 670 745.
Exercise 2
Answer the questions:
Каш шак-тыр? Кым келди? Кажан келир силер?
Каш шак-тыр? Кым келди? Кажан келир силер?
Answers Answer Key ▾
Answers to Exercise 1
45; 85; 14; 99; 62; 11; 84;
999; 136; 540; 312; 725; 333;
3462; 7858; 6005; 4596; 2949; 8333; 4540;
70 745; 1 433; 62 662; 49 004; 97 510;
994 333; 345 047; 640 000; 800 001; 670 745
999; 136; 540; 312; 725; 333;
3462; 7858; 6005; 4596; 2949; 8333; 4540;
70 745; 1 433; 62 662; 49 004; 97 510;
994 333; 345 047; 640 000; 800 001; 670 745
45 — дөртен беш; 85 — сезен беш; 14 — он дөрт; 99 — тозан тос; 62 — алдан ийи; 11 — он бир; 84 — сезен дөрт;
999 — тос чүс тозан тос; 136 — бир чүс үжен алды; 540 — беш чүс дөртен; 312 — үш чүс он ийи; 725 — чеди чүс чээрби беш; 333 — үш чүс үжен үш; 3462 — үш муң дөрт чүс алдан ийи;
7858 — чеди муң сес чүс бежен сес; 6005 — алды муң беш; 4596 — дөрт муң беш чүс тозан алды; 2949 — ийи муң тос чүс дөртен тос; 8333 — сес муң үш чүс үжен үш; 4540 — дөрт муң беш чүс дөртен;
70 745 — чеди он муң чеди чүс дөртен беш; 1 433 — бир муң дөрт чүс үжен үш; 62 662 — алдан ийи муң алты чүс алдан ийи; 49 004 — дөртен тос муң дөрт; 97 510 — тозан чеди муң беш чүс он;
994 333 — тос чүс тозан дөрт муң үш чүс үжен үш; 345 047 — үш чүс дөртен беш муң дөртен чеди; 640 000 — алды чүс дөртен муң; 800 001 — сес чүс муң бир; 670 745 — алды чүс чеди он муң чеди чүс дөртен беш
999 — тос чүс тозан тос; 136 — бир чүс үжен алды; 540 — беш чүс дөртен; 312 — үш чүс он ийи; 725 — чеди чүс чээрби беш; 333 — үш чүс үжен үш; 3462 — үш муң дөрт чүс алдан ийи;
7858 — чеди муң сес чүс бежен сес; 6005 — алды муң беш; 4596 — дөрт муң беш чүс тозан алды; 2949 — ийи муң тос чүс дөртен тос; 8333 — сес муң үш чүс үжен үш; 4540 — дөрт муң беш чүс дөртен;
70 745 — чеди он муң чеди чүс дөртен беш; 1 433 — бир муң дөрт чүс үжен үш; 62 662 — алдан ийи муң алты чүс алдан ийи; 49 004 — дөртен тос муң дөрт; 97 510 — тозан чеди муң беш чүс он;
994 333 — тос чүс тозан дөрт муң үш чүс үжен үш; 345 047 — үш чүс дөртен беш муң дөртен чеди; 640 000 — алды чүс дөртен муң; 800 001 — сес чүс муң бир; 670 745 — алды чүс чеди он муң чеди чүс дөртен беш