Lesson 4
Lesson 4
Question Sentences. Particles бе, эвес, чок.
4 кичээл
Grammar Question Sentences Айтырыг домактары▾
Particle бе?
- Tuvan interrogative sentences are constructed:
- using the interrogative particle бе? For example, an affirmative sentence: Алыр силер – You will receive (take); interrogative: Алыр силер бе? – Will you receive (take)?.
- using the interrogative words кажан? – when?; каяа? – where(to be, to be); кандыг? – what?; кайда? – where(is)? канчап – how(in what way)? чүге? – why?; etc.;
- in the 3rd person using a question word and the ending -л, (-ыл, -ил, -ул, -үл): Адыңар кымыл (кым+ыл)? – What is your name? Чүү херегил (херек+ил)? – What do you need?
Question words
кажан? — when? кайда? — where? кандыг? — what kind? кайын? — from where? канчаар? — how? чүге? — why?
Particles эвес and чок
The particles чок and эвес are used after the words to which they relate: 1. Мында эжик чок - There is no door here; балык чок - no fish; 2. Бо эжик эвес, а соңга-дыр - This is not a door, but a window; Бо чаа эвес идик-тир – This is not
new shoes; Мен эвес, а силер харыылаар силер - Not I, but you will answer; Мында кат эвээш эвес – There are a lot of berries here.
Phrases Question Sentence Examples ▾
Каш шак-тыр?
What time is it?
Кажан келир мен?
When should I come?
Кайнаар баар силер?
When will you go?
Кайыын келдиңер?
Where did you come from?
Каяа ужуражыр бис?
Where shall we meet?
Ам канчаар бис?
What should we do now?
Ол ам кайдал?
Where is he now?
Чүге ындыгыл?
Why is it like this?
Чүге келбедиңер?
Why didn't you come?
Кандыг ном алыр силер?
Which book will you take?
Кайда ажылдап турар силер?
Where do you work?
Vocabulary Vocabulary ▾
бедик
высокий, высоко
high, tall
чавыс
низкий, низко
short, low
чалгаа
ленивый
lazy
кызымак, кежээ
работящий, трудолюбивый
hardworking
хоорай
город
city
суур
деревня
village
улуг
большой
big
биче, бичии
маленький
small
делгем
широкий, широко
wide
кызыы
узкий
narrow
соок
холодный, холодно
cold
чылыг
теплый, тепло
warm
аът
лошадь
horse
инек
корова
cow
чазак (чазак чери)
правительство
government
чазак кежигүнү
член правительства
member of the government
Чазак бажыңы
Дом правительства
Government House
сайыт
министр
secretary
депутат
депутат
deputy
эргелел (эргелел чери)
управление
governance
эргелел даргазы
начальник управления
head of governance
килдис
отдел
department
килдис даргазы, килдизиниң даргазы
начальник отдела
head of department
албан (албан чери)
служба
service
албан(ының) даргазы
руководитель службы
head of service
чөвүлел
совет
council
Россия Федерациязы
Российская Федерация
Russian Federation
Россия Федерациязының Президентизи
Президент Российской Федерации
President of the Russian Federation
Россия Федерациязының Чазаа
Правительство Российской Федерации
Government of the Russian Federation
Россия Федерациязының Чазааның Даргазы
Председатель Правительства Российской Федерации
Chairman of the Government of the Russian Federation
Россия Федерациязының Федералдыг Хуралының Күрүне Думазы
Государственная Дума Федерального Собрания Российской Федерации
State Duma of the Federal Assembly of the Russian Federation
Россия Федерациязының Федералдыг Хуралының Федерация Чөвүлели
Совет Федерации Федерального Собрания Российской федерации
Federation Council of the Federal Assembly of the Russian Federation
Тыва Республика
Республика Тыва
Republic of Tuva
Тыва Республиканың Чазаа
Правительство Республики Тыва
Government of the Republic of Tyva
Тыва Республиканың Чазааның Даргазы
Председатель Правительства Республики Тыва
Chairman of the Government of the Republic of Tyva
Тыва Республиканың Баштыңы
Глава Республики Тыва
Head of the Republic of Tuva
Тыва Республиканың Дээди Хуралы (парламентизи)
Верховный Хурал (парламент) Республики Тыва
Supreme Khural (parliament) of the Republic of Tyva
кожуун
район
district
суму
поселение
settlement
баштың(ы)
глава
head
хоорай баштыңы
глава города
head of the city
кожуун баштыңы
глава кожууна
head of the district
суму баштыңы
глава сумона
head of the settlement
чагырга чери
администрация
administration
чагырга даргазы
председатель администрации
Chairman of the Administration
хоорай чагыргазы
мэрия
city hall
хоорай чагырыкчызы
мэр
mayor
кожуун чагыргазының даргазы
председатель администрации кожууна
Chairman of the District Administration
суму чагыргазының даргазы
председатель администрации сумона
Chairman of the Settlement Administration
Exercises Exercises ▾
Exercise 1
- Give an affirmative or negative answer to the following questions based on this sample:
- Ажылдап турар силер бе? -Are you working? Answers: Ийе, ажылдап турар мен - Yes, I work; Чок, ажылдавайн турар мен. – No, I don't work.
- Бо бөгүнгү солун бе? – Is this today's newspaper?
- Кино көөр силер бе? – Will you watch a movie?
- Соок суг бар бе? – Is there cold water?
Exercise 2
Translate the questions into Tuvan language:
Where do you work? When will we meet? When did you arrive? When is your birthday? Why did you come?
Where do you work? When will we meet? When did you arrive? When is your birthday? Why did you come?
Exercise 3
Use a dictionary to translate the expressions:
Хоорай эвес – суур-дур; улуг эвес, бичии- дир; делгем эвес, кызыы-дыр; бедик эвес, чавыс-тыр; чалгаа эвес, кежээ-дир, соок эвес, чылыг-дыр; аът эвес, инек-тир; чээрби эвес, чээрби бир-дир.
Хоорай эвес – суур-дур; улуг эвес, бичии- дир; делгем эвес, кызыы-дыр; бедик эвес, чавыс-тыр; чалгаа эвес, кежээ-дир, соок эвес, чылыг-дыр; аът эвес, инек-тир; чээрби эвес, чээрби бир-дир.
Answers Answer Key ▾
Answers to Exercise 2
Кайда ажылдап турар силер? Кажан ужуражыр бис? Кажан келдиңер? Силерниң төрүттүнген хүнүңер кажан болур? Чүге келдиңер?
Where do you work? When will we meet? When did you arrive? When is your birthday? Why did you come?
Answers to Exercise 3
Хоорай эвес – суур-дур; улуг эвес, бичии- дир; делгем эвес, кызыы-дыр; бедик эвес, чавыс-тыр; чалгаа эвес, кежээ-дир, соок эвес, чылыг-дыр; аът эвес, инек-тир; чээрби эвес, чээрби бир-дир.
It is not a city – it is a village; it's not big, it's small; it's not wide, it's narrow; it's not tall, it's short; not lazy, but hardworking; it's not cold, it's warm; it's not a horse, it's a cow; it's not twenty, it's twenty one