Lesson 7 — Declension of Nouns. 7 Cases.
7 / 20
📐
Lesson 7

Lesson 7

Declension of Nouns. 7 Cases.
7 кичээл
Grammar Declension of Nouns Чүве аттарның падежтерге өскерлири▾

Seven Cases

    There are 7 cases in the Tuvan language:
  1. адаарының падежи (nominative case) кым? чүү? (who? what?) – кижи (person), орук (road), даш (stone), хол (hand);
  2. хамаарыштырарының падежи (genitive case) – кымның? чүнүң? (whom? what? whose?) – кижиниң, оруктуң, даштың холдуң;
  3. онаарының падежи (accusative case) – кымны? чүнү?(who? what?) – кижини, орукту, дашты, холду;
  4. бээриниң падежи (dative case) – кымга? чүге?(to whom? what?) – кижиге, орукка, дашка, холга;
  5. турарының падежи (local case) – кымда? чүде?(from whom? from what? where?) – кижиде, орукта, дашта, холда;
  6. үнериниң падежи (initial case) – кымдан? чүден? кайыын? (from whom? from what? where from?) – кижиден, оруктан, даштан, холдан;
  7. углаарының падежи (directive case) – кымче? чүүже? кайнаар? (to whom? to what? where?) – кижиже, орукче, дашче, холче.
    Remember:
  1. Questions кым? (who?), кымның? (who?), кымны? (who?), кымга? (to whom?) кымда? (from whom?), кымдан? (from whom?), кымче? (to whom?) are used only in relation to a person.
  2. Questions чүү? (what?),чүнүң? (what? whose?), чүнү? (what?), чүге? (to what?), чүде? (at what? where?), чүден? (from what? where from?), чүүже (to what? where?) are used in relation to everything living and nonliving, except humans, for example: чүү? (what?) – даш (stone), инек (cow), адыг (bear); чүнүң? (what? whose?) – даштың, инектиң, адыгның; чүнү? (what?) – дашты, инекти, адыгны, etc.
Phrases Questions ▾
Канчаар? Канчап?
How?
Канчаарыл?.
What to do?
Канчаар кылырыл?
How to do?
Канчаар кылганыл?
How was it done?
Канчап ындыг боор?
How so?
Канчаптыңар?
How did you do it?
Кандыг?
What/which?
Кандыг бодалдыг силер?
What suggestions (thoughts) do you have?
Кандыг-дыр?
So how is it?
Кандыг айтырыг барыл?
What is the question?
Кандыг айтырыглыг чор силер?
What question do you have?
Кандыг херектиг чор силер?
What is your business here?
Кайыын? Кайын?
Where from?
Кайыын келдиңер?
Where did you come from?
Кайыын тып алырыл?
Where to find (get) it from?
Кайын ындыг боор?!
Where (why) is this so?!
Каш? Чеже?
How many (much)
Каш шак-тыр?
What time is it?
Каш (чеже) кижи силер?
How many of you are there?
Каш шакта келир мен?
What time should I come?
Каш шакта ужуражып алыр бис?
What time shall we meet?
Phrases Sentences ▾
Мону меңээ тайылбырлап берип көрүңерем
Please explain this to me
Айтып берип көрүңер
Please explain (show, indicate)
Бижип берип көрүңер
Please write
Айтырып алыйн
Let me ask
Бижип алыйн
Let me write it down.
Сактып алыйн
Let me remember this
Phrases Questions and Answers ▾
Бо чүл?
What is it?
Бо бажың-дыр
It's a house
Мону чүү дээрил?
How is it called?
Мону тывалап «эжик» дээр
It's called «эжик» (door) in Tuvan
А бо чүл?
And what is it?
Бо садыг-дыр
It's a shop
Силерге чүү херек ирги?
What do you need?
Мону ап болур бе?
May I take it?
Ийе, болур
Yes, you may
Улуу-биле четтирдим
Thank you very much
Четтирдим
Thank you
Ажырбас
You are welcome
Меңээ дыка-ла дузаладыңар
You helped me a lot
Дузалааныңар дээш четтирдивис
Thank you for your help (assistance)
Exercises Exercises ▾

Exercise 1

Decline words in writing by case, placing the corresponding questions above them.
Чолаачы (driver), аът (horse), машина, суг (water), демир (iron), оол (boy), тон (fur coat, overcoat), чогаалчы (writer).

Exercise 2

Form the plural and change the words according to case.
Салаа (finger), саазын (paper), ыяш (tree), кыс (girl), шак (watch).
Example: салаа + лар = салаалар.
А.п. салаалар
Б.п. салааларга
О.п. салааларны
Х.п. салааларныё
Т.п. салааларда
Ү.п. салаалардан
У.п. салааларже